Το σκαθάρι των κυψελών στην Ιταλία: 12 χρόνια μάχης με έναν επικίνδυνο εισβολέα
Το μικρό σκαθάρι των κυψελών (Aethina tumida), γνωστό διεθνώς ως Small Hive Beetle (SHB), αποτελεί ένα από τα πιο καταστροφικά παράσιτα της μελισσοκομίας παγκοσμίως. Προερχόμενο από την υποσαχάρια Αφρική, εξαπλώθηκε αρχικά στις ΗΠΑ, την Αυστραλία και άλλες ηπείρους, μέχρι που το 2014 έκανε την πρώτη του εμφάνιση στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω της Ιταλίας.
Δώδεκα χρόνια αργότερα, το έντομο εξακολουθεί να απασχολεί τις ιταλικές και ευρωπαϊκές αρχές. Παρότι δεν κατάφερε να εξαπλωθεί σε ολόκληρη τη χώρα όπως αρχικά φοβούνταν οι επιστήμονες, παραμένει εγκατεστημένο στη νότια Ιταλία και συνεχίζει να προκαλεί ανησυχία για τη μελλοντική του εξάπλωση.
Πρώτη εμφάνιση στην Ιταλία – Σεπτέμβριος 2014
Η πρώτη επιβεβαιωμένη ανίχνευση του Aethina tumida στην Ευρώπη έγινε στις 5 Σεπτεμβρίου 2014 στην περιοχή της Καλαβρίας, κοντά στο λιμάνι της Gioia Tauro, στην επαρχία Reggio Calabria. Οι επιθεωρητές εντόπισαν ενήλικα σκαθάρια, προνύμφες και νύμφες, αποδεικνύοντας ότι το παράσιτο είχε ήδη εγκατασταθεί και αναπαραχθεί στην περιοχή.
Οι ιταλικές αρχές αντέδρασαν άμεσα εφαρμόζοντας:
- Καταστροφή προσβεβλημένων κυψελών.
- Καύση μολυσμένου υλικού.
- Απολύμανση και χημική επεξεργασία του εδάφους.
- Ζώνες προστασίας και επιτήρησης.
- Περιορισμούς στις μετακινήσεις μελισσών και εξοπλισμού.
Οι περιοχές όπου εξαπλώθηκε
1. Καλαβρία (Calabria)
Η Καλαβρία αποτελεί μέχρι σήμερα την κύρια εστία του παρασίτου στην Ευρώπη.
Οι περισσότερες ανιχνεύσεις έχουν καταγραφεί:
- Στην επαρχία Reggio Calabria.
- Στην επαρχία Vibo Valentia.
- Στην ευρύτερη ζώνη γύρω από το λιμάνι της Gioia Tauro.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία παρακολούθησης του 2024, νέα θετικά μελισσοκομεία εξακολουθούν να εντοπίζονται στην προστατευόμενη ζώνη της Reggio Calabria, ιδιαίτερα στους δήμους Palmi και Cittanova.
2. Σικελία (Sicilia)
Η Σικελία θεωρούνταν για χρόνια περιοχή όπου τα κρούσματα είχαν εξαλειφθεί.
Ωστόσο:
- Το 2014 καταγράφηκε το πρώτο κρούσμα.
- Το 2019 εντοπίστηκε νέα μεμονωμένη εστία.
- Τον Οκτώβριο του 2024 εντοπίστηκαν νέες εστίες στην περιοχή της Μεσσήνης (Messina).
Οι έλεγχοι του 2024 αποκάλυψαν:
- 11 θετικά μελισσοκομεία.
- 3 θετικούς πυρήνες επιτήρησης.
- Παρουσία προνυμφών και ενηλίκων σκαθαριών.
Οι αρχές προχώρησαν σε καταστροφή των προσβεβλημένων πυρήνων και εφαρμογή περμεθρίνης στο έδαφος για την εξόντωση των νυμφών.
Η μεγάλη εξέλιξη του 2024
Το σημαντικότερο γεγονός των τελευταίων ετών ήταν η επανεμφάνιση του σκαθαριού στη Σικελία.
Μέχρι τότε, πολλοί ειδικοί θεωρούσαν ότι το παράσιτο είχε περιοριστεί αποκλειστικά στην Καλαβρία. Η ανακάλυψη νέων εστιών στη Μεσσήνη απέδειξε ότι το έντομο μπορεί να μεταφερθεί ξανά σε περιοχές που θεωρούνταν ασφαλείς.
Για τον λόγο αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι ιταλικές αρχές διατήρησαν και ενίσχυσαν τα μέτρα βιοασφάλειας.
Τι ισχύει το 2025 και το 2026
Δέκα χρόνια μετά την πρώτη εμφάνιση, οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν την ιταλική στρατηγική ως «μερικώς επιτυχημένη».
Το παράσιτο:
- Δεν εξαπλώθηκε στη βόρεια Ιταλία.
- Δεν εγκαταστάθηκε μόνιμα στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας.
- Παραμένει όμως ενεργό στην Καλαβρία.
- Επανεμφανίστηκε στη Σικελία το 2024.
Λόγω του συνεχιζόμενου κινδύνου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέτεινε τους περιορισμούς στις μετακινήσεις μελισσών, βασιλισσών, μεταχειρισμένου εξοπλισμού και προϊόντων κυψέλης από τις περιοχές της Καλαβρίας και της Σικελίας μέχρι το τέλος του 2026.
Χρονολόγιο εξάπλωσης
| Έτος | Περιοχή | Εξέλιξη |
|---|---|---|
| 2014 | Καλαβρία | Πρώτη εμφάνιση στην Ευρώπη |
| 2014 | Σικελία | Πρώτο κρούσμα |
| 2015 | Καλαβρία | Νέα προσβεβλημένα μελισσοκομεία |
| 2016 | Καλαβρία | 137 συνολικά προσβεβλημένα μελισσοκομεία |
| 2019 | Σικελία | Νέα μεμονωμένη εστία |
| 2024 | Μεσσήνη (Σικελία) | 11 θετικά μελισσοκομεία |
| 2024 | Reggio Calabria | Νέες ανιχνεύσεις σε προστατευόμενη ζώνη |
| 2025 | Καλαβρία | Συνεχίζεται η επιτήρηση |
| 2026 | Καλαβρία & Σικελία | Παραμένουν σε καθεστώς περιορισμών |
Γιατί δεν εξαπλώθηκε σε όλη την Ιταλία;
Οι επιστήμονες αποδίδουν τον περιορισμό της εξάπλωσης σε:
- Μαζικούς ελέγχους κυψελών.
- Συνεχή επιτήρηση.
- Καταστροφή μολυσμένων αποικιών.
- Απαγόρευση μετακινήσεων.
- Συνεργασία κτηνιατρικών και μελισσοκομικών φορέων.
Παρά τα μέτρα αυτά, η επανεμφάνιση στη Σικελία το 2024 αποδεικνύει ότι η απειλή δεν έχει εξαλειφθεί.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα;
Οι επιστημονικές μελέτες που έγιναν μετά την εισβολή του σκαθαριού στην Καλαβρία έδειξαν ότι οι περιοχές με μεσογειακό κλίμα, ήπιους χειμώνες και θερμά καλοκαίρια προσφέρουν πολύ καλές συνθήκες για τον βιολογικό του κύκλο.
Γιατί η Ελλάδα είναι ευάλωτη;
Το σκαθάρι ευνοείται από:
✅ Θερμοκρασίες μεταξύ 20°C και 35°C
✅ Ήπιους χειμώνες
✅ Μεγάλη διάρκεια πτητικής δραστηριότητας των μελισσών
✅ Ξηρά αλλά και ελαφρώς υγρά εδάφη όπου μπορούν να νυμφωθούν οι προνύμφες
✅ Υψηλή πυκνότητα μελισσοκομείων
Η Καλαβρία, όπου εγκαταστάθηκε το παράσιτο, έχει κλίμα πολύ παρόμοιο με πολλές ελληνικές περιοχές όπως:
- Δυτική Ελλάδα
- Πελοπόννησος
- Κρήτη
- Εύβοια
- Νησιά Ιονίου
- Ανατολική Στερεά Ελλάδα
Ποιες περιοχές της Ελλάδας θεωρούνται υψηλού κινδύνου;
Οι μελέτες καταλληλότητας κλίματος δείχνουν αυξημένο κίνδυνο για:
- Αιτωλοακαρνανία
- Αχαΐα
- Ηλεία
- Μεσσηνία
- Λακωνία
- Κρήτη
- Κέρκυρα
- Ζάκυνθο
- Κεφαλονιά
- Εύβοια
Ειδικά η Αιτωλοακαρνανία, έχει κλιματικές συνθήκες αρκετά παρόμοιες με τμήματα της νότιας Ιταλίας.
Μπορεί να επιβιώσει τον χειμώνα;
Ναι.
Αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο.
Στην Καλαβρία το σκαθάρι επιβιώνει συνεχώς από το 2014 μέχρι σήμερα, παρά τους χειμώνες και τα μέτρα καταπολέμησης. Εφόσον κατάφερε να εγκατασταθεί εκεί, οι περισσότεροι ερευνητές θεωρούν ότι θα μπορούσε να εγκατασταθεί και σε μεγάλο μέρος της Ελλάδας αν εισαχθεί και δεν εντοπιστεί έγκαιρα.
Τι είναι το πιο επικίνδυνο;
Δεν είναι τόσο η φυσική μετακίνηση του σκαθαριού.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι:
- Μεταφορά κυψελών.
- Αγορά βασιλισσών από μολυσμένες περιοχές.
- Μεταχειρισμένος μελισσοκομικός εξοπλισμός.
- Μεταφορά παραφυάδων χωρίς ελέγχους.
Αυτός ακριβώς θεωρείται και ο πιθανότερος τρόπος με τον οποίο το παράσιτο μετακινήθηκε μεταξύ Καλαβρίας και Σικελίας.
Συμπέρασμα
Αν το Aethina tumida εισέλθει στην Ελλάδα, οι πιθανότητες να επιβιώσει είναι πολύ υψηλές. Το ελληνικό κλίμα δεν αποτελεί φυσικό εμπόδιο για το παράσιτο. Αντίθετα, πολλές περιοχές της χώρας παρουσιάζουν κλιματικές συνθήκες σχεδόν ίδιες με αυτές της Καλαβρίας, όπου το σκαθάρι έχει εγκατασταθεί εδώ και πάνω από δέκα χρόνια. Για αυτόν τον λόγο η έγκαιρη ανίχνευση και η αυστηρή βιοασφάλεια θεωρούνται η μοναδική πραγματική άμυνα των Ελλήνων μελισσοκόμων.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου