Η νέα μάχη με τη βαρρόα: Μπορούμε να δημιουργήσουμε πιο ανθεκτικές μέλισσες

Η βαρρόα εξακολουθεί να αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για τη σύγχρονη μελισσοκομία. 

Παρά την πρόοδο στις μεθόδους αντιμετώπισης και τα διαθέσιμα σκευάσματα, οι απώλειες μελισσιών παραμένουν σημαντικές σε πολλές χώρες, ενώ οι μελισσοκόμοι καλούνται κάθε χρόνο να αφιερώνουν όλο και περισσότερο χρόνο και χρήμα για την προστασία των αποικιών τους.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, η επιστημονική κοινότητα στρέφει το ενδιαφέρον της σε μια διαφορετική προσέγγιση: την εκτροφή μελισσών που διαθέτουν φυσική ανθεκτικότητα απέναντι στη βαρρόα.

Από τη χημική αντιμετώπιση στη γενετική επιλογή

Μέχρι σήμερα, η καταπολέμηση της βαρρόα βασίζεται κυρίως σε οργανικά οξέα, εγκεκριμένα κτηνιατρικά σκευάσματα και βιοτεχνικές πρακτικές. Ωστόσο, κανένα μέτρο δεν προσφέρει μόνιμη λύση.

Η συνεχής παρουσία του ακάρεος μέσα στις κυψέλες σημαίνει ότι ο μελισσοκόμος βρίσκεται σε διαρκή επαγρύπνηση. Αν καθυστερήσει μια θεραπεία ή αν δεν γίνει σωστή παρακολούθηση των πληθυσμών, οι συνέπειες μπορεί να είναι καταστροφικές.

Γι’ αυτό πολλοί ερευνητές θεωρούν ότι η μακροπρόθεσμη λύση ίσως βρίσκεται στις ίδιες τις μέλισσες

Τι είναι η φυσική ανθεκτικότητα;

Σε διάφορες περιοχές του κόσμου έχουν εντοπιστεί αποικίες που καταφέρνουν να επιβιώνουν με χαμηλότερα επίπεδα βαρρόα σε σχέση με άλλες.

Οι μέλισσες αυτές παρουσιάζουν ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά:

• Καθαρίζουν συχνότερα το σώμα τους και αφαιρούν ακάρεα.
• Εντοπίζουν προσβεβλημένο γόνο και τον απομακρύνουν.
• Διακόπτουν αποτελεσματικότερα τον αναπαραγωγικό κύκλο της βαρρόα.
• Διατηρούν μικρότερους πληθυσμούς ακάρεων χωρίς συχνές παρεμβάσεις.

Η συμπεριφορά αυτή είναι γνωστή ως «υγιεινή συμπεριφορά» και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία φυσικής άμυνας της μέλισσας.

Οι βασίλισσες του μέλλοντος

Σε αρκετές χώρες εφαρμόζονται ήδη προγράμματα επιλογής βασιλισσών με βάση χαρακτηριστικά ανθεκτικότητας.

Αντί να επιλέγονται μόνο για παραγωγή μελιού ή ήπιο χαρακτήρα, οι νέες γραμμές αξιολογούνται και για:

• Αντοχή στη βαρρόα.
• Υγιεινή συμπεριφορά.
• Χαμηλότερη θνησιμότητα αποικιών.
• Καλή ανάπτυξη γόνου.

Ο στόχος δεν είναι η πλήρης εξάλειψη των θεραπειών, αλλά η σημαντική μείωση της εξάρτησης από αυτές.

Τι σημαίνει αυτό για την ελληνική μελισσοκομία;

Η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικά γενετικά αποθέματα μελισσών, προσαρμοσμένα στις ιδιαίτερες κλιματολογικές συνθήκες της χώρας.

Πολλοί έμπειροι μελισσοκόμοι έχουν ήδη παρατηρήσει ότι ορισμένες οικογένειες εμφανίζουν καλύτερη συμπεριφορά απέναντι στη βαρρόα. Συχνά οι αποικίες αυτές διατηρούνται πιο υγιείς και ξεχειμωνιάζουν καλύτερα από άλλες που βρίσκονται στο ίδιο μελισσοκομείο.

Αυτό δημιουργεί ένα σημαντικό ερώτημα:

Μήπως αξίζει να δώσουμε μεγαλύτερη προσοχή στην επιλογή βασιλισσών από ανθεκτικές οικογένειες;

Η συστηματική καταγραφή των επιδόσεων κάθε κυψέλης θα μπορούσε να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για τη σταδιακή βελτίωση των μελισσοκομείων.

Οι προκλήσεις

Φυσικά, η ανθεκτικότητα δεν είναι εύκολη υπόθεση.

Μια βασίλισσα που παρουσιάζει καλή άμυνα απέναντι στη βαρρόα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα έχει και υψηλές αποδόσεις στο μέλι.

Ο μελισσοκόμος καλείται να βρει ισορροπία ανάμεσα σε:

• Παραγωγικότητα.
• Ήπιο χαρακτήρα.
• Χειμερινή επιβίωση.
• Αντοχή σε ασθένειες.
• Χαμηλή τάση σμηνουργίας.

Η γενετική βελτίωση απαιτεί χρόνο, υπομονή και συστηματική εργασία.

Η επόμενη δεκαετία

Πολλοί ειδικοί πιστεύουν ότι η μελισσοκομία του μέλλοντος θα βασίζεται σε έναν συνδυασμό:

1. Σωστής παρακολούθησης της βαρρόα.
2. Βιοτεχνικών μεθόδων διαχείρισης.
3. Στοχευμένων θεραπειών όταν χρειάζονται.
4. Επιλογής ανθεκτικών γενετικών γραμμών.

Η εποχή όπου η αντιμετώπιση στηριζόταν αποκλειστικά στα φάρμακα φαίνεται να δίνει σταδιακά τη θέση της σε μια πιο ολοκληρωμένη στρατηγική.

Συμπέρασμα

Η βαρρόα δεν πρόκειται να εξαφανιστεί σύντομα. Ωστόσο, οι νέες έρευνες δείχνουν ότι οι ίδιες οι μέλισσες μπορούν να γίνουν μέρος της λύσης.

Η επιλογή βασιλισσών από ανθεκτικές οικογένειες, η αξιοποίηση της υγιεινής συμπεριφοράς και η συστηματική καταγραφή των χαρακτηριστικών κάθε αποικίας ίσως αποτελέσουν το επόμενο μεγάλο βήμα για τη μελισσοκομία.

Για τον σύγχρονο μελισσοκόμο, η ερώτηση δεν είναι μόνο «πώς θα καταπολεμήσω τη βαρρόα;», αλλά και «πώς θα δημιουργήσω μελίσσια που θα μπορούν να την αντιμετωπίζουν καλύτερα από μόνα τους;».

Και αυτή ίσως είναι η πιο ενδιαφέρουσα πρόκληση της επόμενης δεκαετίας.

Melissocosmos 

Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του άρθρου μόνο υπό την προϋπόθεση ότι θα γίνει αναφορά πως ανήκει στον Melissocosmos με ενεργό link...