Παραφυάδες: Ο Πλήρης Οδηγός για τη Σωστή Δημιουργία και Ανάπτυξη Μελισσιών

Ο φυσικός τρόπος διαιώνισης των μελισσών είναι η σμηνουργία. Επειδή όμως η σύγχρονη μελισσοκομία απαιτεί ελεγχόμενη αύξηση των σμηνών, οι μελισσοκόμοι σε όλο τον κόσμο εφαρμόζουν τη δημιουργία και ανάπτυξη παραφυάδων. Η διαδικασία αυτή γίνεται σχεδόν όλο τον χρόνο, με εξαίρεση τον χειμώνα, καθώς τότε τα μελίσσια μας ξεχειμωνιάζουν, τις περισσότερες φορές, χωρίς την παρουσία γόνου.

Τι είναι η παραφυάδα μελισσιών;

Όταν ένας μελισσοκόμος «κόβει» παραφυάδες μελισσιών, παίρνει ουσιαστικά ένα μέρος του πληθυσμού και του γόνου από μια δυνατή κυψέλη για να δημιουργήσει ένα νέο, αυτόνομο μελίσσι. Η ορολογία αυτή προέρχεται από το γεγονός ότι χωρίζουμε ένα μελίσσι στη μέση ή σε περισσότερα τμήματα.

Υπάρχουν αρκετοί τρόποι και μελισσοκομικές τεχνικές για να φτιάξει κανείς νέες παραφυάδες:

• Η κλασική μέθοδος: Ο απλός διαχωρισμός μιας κυψέλης ακριβώς στη μέση.
• Η σύγχρονη μέθοδος (Μέθοδος της Βεντάλιας): Μια εξαιρετική τεχνική για ομοιόμορφη μοιρασιά του πληθυσμού.
• Άλλες εξειδικευμένες μέθοδοι: Τεχνικές που προσαρμόζονται ανάλογα με τις ανάγκες και τον εξοπλισμό του μελισσοκομείου σας.

Η σημασία της σωστής βασιλοτροφίας

Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι μελισσοκόμοι στρέφονται στη συστηματική βασιλοτροφία, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο Zenter (ζέντερ) ή άλλους τρόπους. Στόχος είναι η παραγωγή ποιοτικών βασιλισσών, οι οποίες αποτελούν το θεμέλιο για τη σωστή ανάπτυξη κάθε νέας παραφυάδας.

Έχοντας ψάξει πολύ το θέμα, έχοντας μιλήσει με έμπειρους μελισσοκόμους, αλλά και παρατηρήσει κυψέλες με βασίλισσες που προέρχονται από βασιλοτροφία, κατέληξα στο εξής συμπέρασμα:

Βασίλισσες διπλού εμβολιασμού: Τι είναι και πώς επηρεάζουν τις παραφυάδες;

Ορισμένοι επαγγελματίες βασιλοτρόφοι υποστηρίζουν ότι παράγουν βασίλισσες διπλού εμβολιασμού για τη δημιουργία νέων μελισσιών. Ας δούμε αναλυτικά τι σημαίνει αυτή η μελισσοκομική τεχνική και τι πρέπει να έχετε υπόψη σας:

1. Η φυσική συμπεριφορά των μελισσών: Οι εργάτριες έχουν την τάση να γεμίζουν το βασιλικό κελί με βασιλικό πολτό, μέχρι η προνύμφη (το σκουληκάκι) που βρίσκεται μέσα να φτάσει περίπου σε ηλικία 7 ημερών.
2. Η διαδικασία του διπλού εμβολιασμού: Σε αυτή τη μέθοδο, ο μελισσοκόμος παίρνει τα συγκεκριμένα βασιλοκελιά, αφαιρεί προσεκτικά τις προνύμφες των 7 ημερών και τοποθετεί στη θέση τους νέες, μικρότερης ηλικίας (π.χ. 3-4 ημερών).
3. Το αποτέλεσμα στην κυψέλη: Οι μέλισσες ξεκινούν να ταΐζουν ξανά, προσθέτοντας νέο βασιλικό πολτό στο κελί μέχρι η νέα προνύμφη να γίνει πάλι 7 ημερών.

Με αυτόν τον τρόπο, τα βασιλικά κελιά συγκεντρώνουν διπλάσια ποσότητα τροφής, γίνονται τεράστια και οι βασίλισσες τρέφονται με άφθονο βασιλικό πολτό. Πολλά επιστημονικά δεδομένα και μαρτυρίες δείχνουν ότι οι βασίλισσες αυτές αναπτύσσονται πολύ περισσότερο σε μέγεθος συγκριτικά με εκείνες που εκτρέφονται με απλό εμβολιασμό. Ως εκ τούτου, γίνονται πιο δυνατές, πιο παραγωγικές και παρουσιάζουν πολύ μεγαλύτερη ωοτοκία κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Ποιες είναι οι καλύτερες βασίλισσες για τα μελίσσια μας;

Για την ιστορία, η προσωπική μου άποψη και εμπειρία μέσα στο μελισσοκομείο δείχνει κάτι διαφορετικό. Σας το υπογράφω: οι καλύτερες βασίλισσες που υπάρχουν είναι οι βασίλισσες σμηνουργίας.

Πρόκειται για τις βασίλισσες που εκτρέφει μόνο του ένα μελίσσι, με φυσικό τρόπο, όταν ετοιμάζεται να σμηνουργήσει. Η ποιότητα, η ανθεκτικότητα και η ενέργειά τους δεν συγκρίνονται με καμία άλλη τεχνητή μέθοδο.

Γιατί υπερέχουν οι βασίλισσες σμηνουργίας;

Αυτή η ανωτερότητα των φυσικών βασιλισσών οφείλεται σε τρεις βασικούς παράγοντες που συνδέονται με τον κύκλο της φύσης:

• Η ιδανική εποχή: Είναι η περίοδος που έχει ορίσει η ίδια η φύση για τη διαιώνιση του είδους.
• Η άφθονη μελισσοκομική χλωρίδα: Η άνοιξη βρίσκεται στο αποκορύφωμά της, με αποτέλεσμα οι μέλισσες να τρέφονται με την καλύτερη δυνατή γύρη και νέκταρ.
• Το ένστικτο του μελισσιού: Την εποχή εκείνη, οι εργάτριες, καθοδηγούμενες από το ένστικτό τους, παρέχουν την κορυφαία δυνατή φροντίδα στα βασιλικά κελιά.

Η σημασία των κηφηνών στη γονιμοποίηση της βασίλισσας

Μια άλλη πολύ σημαντική παράμετρος που πρέπει να γνωρίζουμε είναι ο ρόλος των κηφηνών. Σύμφωνα με έρευνες και παρατηρήσεις έμπειρων μελισσοκόμων, κατά την ανοιξιάτικη περίοδο το σπέρμα των κηφηνών είναι αποδεδειγμένα ανώτερης ποιότητας.

Παράλληλα, ο αριθμός των διαθέσιμων κηφηνών στη φύση είναι πολύ μεγαλύτερος. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι βασίλισσες σμηνουργίας να πετυχαίνουν μια τέλεια γονιμοποίηση, γεγονός που τις καθιστά εξαιρετικά παραγωγικές και ανθεκτικές σε βάθος χρόνου.

Μια δοκιμασμένη μέθοδος για παραφυάδες χωρίς βασιλοτροφία

Όπως και να έχει, η φυσική υπεροχή αυτών των βασιλισσών παραμένει ένα από τα πιο όμορφα μυστήρια της φύσης.

Ας επιστρέψουμε όμως στο πρακτικό κομμάτι. Αν θέλετε να κόψετε παραφυάδες μελισσιών αλλά δεν έχετε τον χρόνο, τον εξοπλισμό ή τη θέληση να κάνετε τεχνητό εμβολιασμό, σας έχω μια εξαιρετική και σίγουρη εναλλακτική λύση.

Εφαρμόζω αυτή τη μελισσοκομική μέθοδο εδώ και χρόνια με απόλυτη επιτυχία. Τα αποτελέσματα που δίνει είναι κορυφαία, τόσο στο ποσοστό αποδοχής και επιτυχίας των νέων σμηνών, όσο και στη μετέπειτα απόδοση του μελισσοκομείου σε μέλι.

Βήμα 1: Επιλογή των κατάλληλων μελισσιών (Μελίσσια-Μάνες)

Καταρχάς, η σωστή επιλογή των μελισσιών είναι το παν. Πρέπει να διαλέξουμε ορισμένα πολύ δυνατά μελίσσια, τα οποία πληρούν δύο βασικές προϋποθέσεις:

• Υψηλή παραγωγικότητα: Να μας δίνουν σταθερά καλές ποσότητες μελιού τα τελευταία χρόνια.
• Άριστη υγεία: Να μην έχουν παρουσιάσει κανένα απολύτως πρόβλημα με ασθένειες των μελισσών (π.χ. νοζεμίαση, σηψιγονία).

Βήμα 2: Ο διαχωρισμός και η απομάκρυνση της βασίλισσας

Ας υποθέσουμε, για χάρη του παραδείγματος, ότι επιλέξαμε 3 δυνατά 20άρια μελίσσια (διώροφα).

Η διαδικασία ξεκινάει ως εξής: Επιλέγουμε μια ημέρα με καλό καιρό, ανοίγουμε τις συγκεκριμένες κυψέλες και εντοπίζουμε τη βασίλισσα. Στη συνέχεια, παίρνουμε την παλιά βασίλισσα από το κάθε μελίσσι μαζί με 3 πλαίσια (κηρήθρες) γεμάτα πληθυσμό και μέλισσες.

Βήμα 3: Δημιουργία και μεταφορά των νέων σμηνών

Στα 3 πλαίσια πληθυσμού που αφαιρέσαμε, είναι απαραίτητο το ένα να είναι πλαίσιο με σφραγισμένο γόνο. Η διαδικασία για αυτές τις νέες κυψέλες συνεχίζεται ως εξής:

• Τοποθέτηση σε νέες κυψέλες: Τοποθετούμε τα 3 πλαίσια στα νέα μελισσοκομικά κουτιά.
• Διαμόρφωση χώρου: Φροντίζουμε αριστερά και δεξιά από τα 3 πλαίσια να τοποθετήσουμε δύο άδειες κηρήθρες (χτισμένες ή και άχτιστες). Έτσι, οι κυψέλες μας θα έχουν 5 πλαίσια συνολικά, δίνοντας στο νέο μελίσσι τον απαραίτητο χώρο για να αναπτυχθεί άμεσα.
• Μεταφορά μελισσοκομείου: Μεταφέρουμε τις νέες κυψέλες σε απόσταση τουλάχιστον 3 χιλιομέτρων μακριά από το αρχικό μελισσοκομείο, ώστε οι συλλέκτριες μέλισσες να μην επιστρέψουν στην παλιά τους θέση.
• Τροφοδοσία μελισσών: Τις τροφοδοτούμε βάζοντας από ένα ζυμάρι μελισσών (ελληνική βανίλια) και τις αφήνουμε εκεί για κάμποσο καιρό χωρίς να τις ενοχλήσουμε.

Βήμα 4: Η διαχείριση της αρχικής (ορφανής) κυψέλης

Μετά από αυτή τη διαδικασία, οι αρχικές μας κυψέλες έχουν μείνει πίσω με 17 πλαίσια πληθυσμού, αλλά χωρίς βασίλισσα.

Για να τις βοηθήσουμε να αντιμετωπίσουν την ορφάνια και να ξεκινήσουν τη διαδικασία αναπαραγωγής, τοποθετούμε σε κάθε μία από δύο κιλά μελισσοκομική βανίλια. Στη συνέχεια, τις κλείνουμε και τις αφήνουμε απόλυτα ήσυχες για 8 ημέρες.

Μόλις οι εργάτριες της κυψέλης διαπιστώσουν την απώλεια της βασίλισσας, το ένστικτό τους θα ενεργοποιηθεί αμέσως. Θα ξεκινήσουν να τρέφουν προνύμφες με βασιλικό πολτό και να κατασκευάζουν πολλά φυσικά βασιλικά κελιά προκειμένου να βγάλουν τη νέα τους βασίλισσα.

Πώς κόβουμε τις παραφυάδες την 8η ημέρα (Η διαδικασία)

Επειδή τα μελίσσια μας παρέμειναν δυνατά (17 πλαίσια πληθυσμού) και ήταν άριστα ταϊσμένα με τα 2 κιλά μελισσοκομική βανίλια, οι εργάτριες θα έχουν καλοταΐσει τα βασιλικά κελιά με άφθονο βασιλικό πολτό. Αυτό μας εγγυάται ότι οι νέες βασίλισσες θα βγουν εξαιρετικά δυνατές και παραγωγικές.

Ο λόγος που αφήνουμε την κυψέλη απόλυτα ήσυχη για 8 ημέρες είναι για να δώσουμε τον χρόνο στις μέλισσες να σφραγίσουν τα βασιλικά κελιά.

Βήμα 5: Η επιλογή των κελιών και το «κόψιμο» των μελισσιών

Την 8η ημέρα μετά το ορφάνεμα, επιστρέφουμε στο μελισσοκομείο. Οι μέλισσες θα έχουν δημιουργήσει πολλά βασιλικά κελιά σε διάφορες κηρήθρες.

Ξεκινάμε να δημιουργούμε τρίπλευρες παραφυάδες (παραφυάδες των 3 πλαισίων) ακολουθώντας τα εξής βήματα:

• Έλεγχος γόνου: Σε κάθε νέα παραφυάδα τοποθετούμε ένα πλαίσιο με γόνο, το οποίο πρέπει απαραίτητα να έχει πάνω του ένα ή περισσότερα σφραγισμένα βασιλικά κελιά.
• Επιλογή των καλύτερων βασιλισσών: Κρατάμε σε κάθε παραφυάδα μόνο 2 βασιλικά κελιά – τα μεγαλύτερα και πιο καλοσχηματισμένα. Όλα τα υπόλοιπα κελιά στο ίδιο πλαίσιο τα χαλάμε προσεκτικά.
• Μοιρασιά πληθυσμού: Από κάθε 17άρα κυψέλη, μπορούμε να βγάλουμε 5 νέες παραφυάδες των 3 πλαισίων. Τα 2 πλαίσια πληθυσμού που περισσεύουν, τα χρησιμοποιούμε για να ενισχύσουμε κάποια παραφυάδα που μας φαίνεται πιο αδύναμη.
• Διαμόρφωση χώρου: Όπως και στην αρχή, προσθέτουμε στα πλαϊνά 2 άδεια πλαίσια, ώστε κάθε νέα κυψέλη να έχει συνολικά 5 πλαίσια.

Βήμα 6: Μεταφορά, τροφοδοσία και ο τελικός έλεγχος ωοτοκίας

Μόλις ολοκληρώσουμε τη διαδικασία, παίρνουμε τις νέες παραφυάδες και τις μεταφέρουμε σε απόσταση 3 χιλιομέτρων μακριά.

Τις τροφοδοτούμε αμέσως τοποθετώντας από 2 κιλά ζυμάρι βανίλιας πάνω στα πλαίσια και τις αφήνουμε απόλυτα ήσυχες για 15 ημέρες χωρίς να ανοίξουμε καθόλου τα καπάκια.

Την 30ή ημέρα από την ημερομηνία που κάναμε το αρχικό ορφάνεμα, ανοίγουμε τις κυψέλες για τον τελικό έλεγχο. Σε αυτή τη φάση, ελέγχουμε αν οι νέες βασίλισσες έχουν συζευχθεί επιτυχώς και αν έχει ξεκινήσει η ωοτοκία της βασίλισσας (αν δηλαδή βλέπουμε φρέσκο γόνο στα πλαίσια).

Ποσοστά επιτυχίας και διαχείριση απωλειών

Αν εφαρμόσετε πιστά τα όσα περιέγραψα σε αυτόν τον οδηγό, θα διαπιστώσετε ότι το ποσοστό επιτυχίας των παραφυάδων είναι εξαιρετικά υψηλό. Από τις 15 νέες παραφυάδες που δημιουργήσαμε συνολικά από τα 3 αρχικά διώροφα μελίσσια, περίπου οι 12 θα πετύχουν απόλυτα και θα έχουν νέες, γονιμοποιημένες βασίλισσες με σταθερή ωοτοκία.

Η απώλεια 2 ή 3 σμηνών είναι απόλυτα φυσιολογική στη μελισσοκομία. Αυτό συμβαίνει συνήθως κατά την πτήση σύζευξης, καθώς δεν είναι σπάνιο κάποιο χελιδόνι ή άλλος εχθρός της μέλισσας να πιάσει και να φάει τη βασίλισσα την ώρα που βγαίνει για να ζευγαρώσει.

Πώς να σώσετε τις αποτυχημένες (ορφανές) παραφυάδες

Ακόμα και για αυτές τις 2-3 αποτυχημένες κυψέλες, υπάρχουν δύο αποτελεσματικές λύσεις για να μην χάσετε τον πληθυσμό:

• Λύση 1 (Εισαγωγή ανοιχτού γόνου): Δίνουμε στην ορφανή παραφυάδα ένα πλαίσιο με φρέσκο, ανοιχτό γόνο (αυγά και προνύμφες) από ένα άλλο δυνατό μελίσσι του μελισσοκομείου μας, ώστε οι μέλισσες να ξεκινήσουν εκ νέου τη δημιουργία βασιλικών κελιών.
• Λύση 2 (Εφεδρικά βασιλοκελιά): Έχουμε προνοήσει να ορφανέψουμε έγκαιρα κάποιο άλλο μελίσσι λίγες ημέρες νωρίτερα. Με αυτόν τον τρόπο, θα έχουμε έτοιμα, σφραγισμένα εφεδρικά βασιλοκελιά για να τα τοποθετήσουμε αμέσως στις παραφυάδες που ξέμειναν χωρίς μάνα.

Τα πλεονεκτήματα της μεθόδου και η απόδοση σε μέλι

Συνάδελφοι μελισσοκόμοι, αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο επιλέγω να κόβω τις παραφυάδες μελισσιών στο μελισσοκομείο μου και τα αποτελέσματα με έχουν βγάλει ασπροπρόσωπο.

Οι βασίλισσες που παράγονται με αυτή τη μέθοδο δημιουργούν κάθε χρόνο εξαιρετικά δυνατά μελίσσια, που φτάνουν εύκολα από 20άρια έως και 30άρια. Το αποτέλεσμα είναι να εξασφαλίζω πολύ υψηλές παραγωγές μελιού. Αυτό φανερώνει περίτρανα ότι η συγκεκριμένη τεχνική είναι απόλυτα σωστή και αποτελεσματική, γι' αυτό και δεν την έχω αλλάξει μέχρι σήμερα.

Θέλω να τονίσω ότι κάθε βήμα που μοιράζομαι μαζί σας είναι αυστηρά τσεκαρισμένο στην πράξη. Για παράδειγμα, όταν επιμένω στη χρήση μελισσοκομικής βανίλιας (ζυμάρι) αντί για σιρόπι, υπάρχει σοβαρός λόγος (αποφυγή λεηλασίας και καλύτερη διατροφή) και δεν πρέπει να το παραβλέψετε.

Η κατάλληλη εποχή για τη δημιουργία παραφυάδων

Ο χρόνος εφαρμογής παίζει καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία. Καλό είναι να ολοκληρώσετε το ορφάνεμα των μελισσιών το αργότερο έως τις 30 Ιουλίου.

Με αυτό το χρονοδιάγραμμα, οι νέες βασίλισσες θα ξεκινήσουν την ωοτοκία τους το πολύ έως τις 25 Αυγούστου. Έτσι, τα νέα μελισσάκια θα έχουν τον απαραίτητο χρόνο να αναπτυχθούν ικανοποιητικά και να μαζέψουν τους απαραίτητους πληθυσμούς για το ξεχειμώνιασμα των μελισσιών.

Μια συχνή απορία: Γιατί να μην κόψουμε εξαρχής μικρές παραφυάδες;

Ίσως κάποιοι αναρωτηθούν: «Αν χωρίζαμε εξαρχής 15 μικρές παραφυάδες από τα 3 διώροφα μελίσσια μας και τις αφήναμε να φτιάξουν μόνες τους βασιλικά κελιά, δεν θα ήταν πιο εύκολο;»

Η απάντηση είναι κατηγορηματικά όχι.

Οι παραφυάδες των 3 πλαισίων έχουν πολύ μικρό πληθυσμό σε σύγκριση με τα δυνατά 17άρια μελίσσια που χρησιμοποιούμε στην αρχή της μεθόδου μας. Ένα μικρό σμήνος δεν είναι σε θέση να παράγει και να γεμίσει με άφθονο βασιλικό πολτό τα βασιλοκελιά που θα κατασκευάσει. Αν το κάνατε έτσι, οι βασίλισσες που θα προέκυπταν θα ήταν κακής ποιότητας.

Αντίθετα, με τη δική μας μέθοδο, η ορφάνια σε ένα δυνατό μελίσσι εγγυάται τεράστια, πλούσια βασιλικά κελιά και, κατά συνέπεια, κορυφαίες και παραγωγικές βασίλισσες.

MELISSOCOSMOS – Ελάτε να γνωρίσουμε τον μαγικό κόσμο των μελισσών!