Όταν η παράδοση συνάντησε την επιστήμη
Η κυψέλη Langstroth δεν ήρθε μαζικά στην Κρήτη αμέσως μετά το 1898. Η διάδοσή της στην Ελλάδα ήταν σταδιακή και επιταχύνθηκε κυρίως από τις δεκαετίες 1920–1950 μέσω των γεωπονικών υπηρεσιών, των πρώτων μελισσοκομικών συλλόγων και της εκπαίδευσης των παραγωγών.
«Για χιλιάδες χρόνια ο Κρητικός μελισσοκόμος ακολουθούσε σχεδόν τις ίδιες κινήσεις. Ύστερα, μέσα σε λίγες δεκαετίες, η επιστήμη άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο άνοιγε μια κυψέλη, παρατηρούσε τις μέλισσες και κατανοούσε τον αόρατο κόσμο τους.»
Μια νέα αρχή για την Κρήτη
Το τέλος του 19ου αιώνα σηματοδότησε μια βαθιά αλλαγή στην ιστορία της Κρήτης.
Το 1898 ιδρύθηκε η Κρητική Πολιτεία, ενώ το 1913 το νησί ενώθηκε επίσημα με την Ελλάδα.
Οι αλλαγές δεν περιορίστηκαν στην πολιτική.
Νέοι δρόμοι άρχισαν να κατασκευάζονται.
Η γεωργία εκσυγχρονιζόταν.
Η εκπαίδευση επεκτεινόταν.
Οι γεωπόνοι έφερναν νέες γνώσεις από την Ευρώπη.
Και μαζί τους έφτασαν νέες ιδέες για τη Μελισσοκομία στην Κρήτη.
Από την εμπειρία στην επιστημονική γνώση
Για περισσότερους από τρεις χιλιάδες χρόνια, ο Κρητικός μελισσοκόμος βασιζόταν σχεδόν αποκλειστικά στην εμπειρία.
Γνώριζε:
- πότε ανθίζει το θυμάρι,
- πότε σμηνουργούν οι μέλισσες,
- πότε πρέπει να γίνει ο τρύγος,
- πώς να προστατεύει τις κυψέλες από τη ζέστη.
Όμως πλέον εμφανίζονται νέα εργαλεία γνώσης.
Οι γεωπονικές σχολές.
Τα πρώτα τεχνικά εγχειρίδια.
Τα επιστημονικά άρθρα.
Οι κρατικές γεωργικές υπηρεσίες.
Η μελισσοκομία άρχισε να αντιμετωπίζεται ως επιστήμη.
Η μεγάλη επανάσταση της κυψέλης
Καμία άλλη εφεύρεση δεν άλλαξε τόσο ριζικά τη μελισσοκομία όσο η κυψέλη κινητών πλαισίων.
Η αρχή είχε γίνει τον 19ο αιώνα με την ανάπτυξη της κυψέλης Langstroth, η οποία βασιζόταν στην ανακάλυψη του «διαστήματος της μέλισσας» (bee space) το κενό δηλαδή μεταξύ των κηρηθρών.
Η τεχνολογία αυτή διαδόθηκε σταδιακά και στην Ελλάδα τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.
Για πρώτη φορά ο μελισσοκόμος μπορούσε:
- να αφαιρεί κάθε πλαίσιο ξεχωριστά,
- να ελέγχει τον γόνο,
- να εντοπίζει τη βασίλισσα,
- να προλαμβάνει τη σμηνουργία,
- να τρυγά χωρίς να καταστρέφει τις κηρήθρες.
Ήταν μια επανάσταση αντίστοιχη με την αντικατάσταση του ξύλινου αρότρου από το τρακτέρ.
Οι παραδοσιακές κυψέλες δεν εξαφανίζονται αμέσως
Παρά τη νέα τεχνολογία, οι περισσότεροι Κρητικοί μελισσοκόμοι συνέχισαν για αρκετά χρόνια να χρησιμοποιούν: πήλινες κυψέλες, κοφίνια, κορμοκυψέλες.
Οι λόγοι ήταν απλοί.
Ήταν φθηνές.
Ήταν γνώριμες.
Κατασκευάζονταν από τον ίδιο τον παραγωγό.
Η μετάβαση στις ξύλινες κυψέλες έγινε αργά, καθώς το κόστος ήταν σημαντικό για τις αγροτικές οικογένειες.
Έτσι, για αρκετές δεκαετίες, η παράδοση και η καινοτομία συνυπήρχαν στο ίδιο μελισσοκομείο.
Ήταν φθηνές.
Ήταν γνώριμες.
Κατασκευάζονταν από τον ίδιο τον παραγωγό.
Η μετάβαση στις ξύλινες κυψέλες έγινε αργά, καθώς το κόστος ήταν σημαντικό για τις αγροτικές οικογένειες.
Έτσι, για αρκετές δεκαετίες, η παράδοση και η καινοτομία συνυπήρχαν στο ίδιο μελισσοκομείο.
Τα πρώτα μελισσοκομικά εργαλεία
Μαζί με τις νέες κυψέλες εμφανίστηκαν και νέα εργαλεία.
Ο μελισσοκόμος άρχισε να χρησιμοποιεί: καπνιστήρι, ξέστρο, βασιλικό διάφραγμα (σε ορισμένες περιπτώσεις), μελιτοεξαγωγέα.
Η μεγαλύτερη αλλαγή ήταν ο μελιτοεξαγωγέας.
Χάρη στη φυγόκεντρο δύναμη, το μέλι αφαιρούνταν χωρίς να καταστρέφονται οι κηρήθρες.
Οι μέλισσες μπορούσαν να τις χρησιμοποιήσουν ξανά.
Το αποτέλεσμα ήταν μεγαλύτερη παραγωγή και λιγότερη καταπόνηση του σμήνους.
Γνώριζες ότι...
Πριν από την εφεύρεση του μελιτοεξαγωγέα, ο τρύγος γινόταν συνήθως με σύνθλιψη των κηρηθρών. Αυτό σήμαινε ότι οι μέλισσες έπρεπε να χτίσουν ξανά μεγάλο μέρος της κηρήθρας, καταναλώνοντας πολύτιμη ενέργεια και μέλι.
Η δύναμη της κρητικής χλωρίδας
Οι γεωπόνοι που επισκέπτονταν την Κρήτη εντυπωσιάζονταν από την εξαιρετική μελισσοκομική αξία του νησιού.
Το μικροκλίμα της Κρήτης προσέφερε διαδοχικές ανθοφορίες σχεδόν ολόκληρο τον χρόνο.
Ανάμεσα στα σημαντικότερα μελισσοκομικά φυτά ξεχώριζαν:
- θυμάρι,
- φασκομηλιά,
- ασφάκα,
- λαδανιά,
- χαρουπιά,
- αμυγδαλιά,
- εσπεριδοειδή στις πεδινές περιοχές.
Η φυσική αυτή ποικιλία χάριζε στο κρητικό μέλι πλούσιο άρωμα και σύνθετη γεύση, στοιχεία που το διαφοροποιούσαν από άλλα ελληνικά μέλια.
Η κρητική μέλισσα
Οι νέες επιστημονικές γνώσεις δεν άλλαξαν μόνο τις κυψέλες.
Άρχισαν να στρέφουν την προσοχή και στην ίδια τη μέλισσα.
Οι παρατηρήσεις έδειχναν ότι οι τοπικοί πληθυσμοί της Κρήτης διέφεραν από εκείνους της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Οι Κρητικοί μελισσοκόμοι γνώριζαν εμπειρικά ότι οι μέλισσές τους:
- εκμεταλλεύονταν γρήγορα τις σύντομες ανθοφορίες,
- άντεχαν στην ξηρασία,
- προσαρμόζονταν στις υψηλές θερμοκρασίες,
- μπορούσαν να αναζητήσουν τροφή σε δύσβατες περιοχές.
Αυτές οι ιδιότητες αποτέλεσαν αργότερα αντικείμενο επιστημονικής μελέτης.
Οι πρώτοι επαγγελματίες μελισσοκόμοι
Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, οι περισσότερες οικογένειες διατηρούσαν λίγες κυψέλες.
Σιγά-σιγά εμφανίστηκαν άνθρωποι που αφιερώνονταν σχεδόν αποκλειστικά στη μελισσοκομία.
Διέθεταν: περισσότερες κυψέλες, καλύτερο εξοπλισμό, οργανωμένη διάθεση προϊόντων.
Ήταν οι πρόδρομοι των σύγχρονων επαγγελματιών μελισσοκόμων της Κρήτης.
Το μέλι ως τοπική ταυτότητα
Την ίδια περίοδο, το μέλι άρχισε να αποκτά και πολιτισμική διάσταση.Στα κρητικά σπίτια χρησιμοποιούνταν: στο γιαούρτι, στα ξεροτήγανα, στα καλιτσούνια, στα παξιμάδια, στα γιορτινά γλυκίσματα.
Το θυμαρίσιο μέλι εξελίχθηκε σε σύμβολο της κρητικής γαστρονομίας, ενώ το κερί εξακολουθούσε να χρησιμοποιείται σε εκκλησίες, εργαστήρια και νοικοκυριά.
Στο κατώφλι του πολέμου
Στα τέλη της δεκαετίας του 1930, η Μελισσοκομία στην Κρήτη βρισκόταν σε μεταβατική φάση.
Οι παραδοσιακές κυψέλες συνυπήρχαν με τις νέες ξύλινες.
Οι παλιές τεχνικές συναντούσαν την επιστήμη.
Οι γεωπόνοι μιλούσαν για παραγωγικότητα.
Οι ηλικιωμένοι συνέχιζαν να εμπιστεύονται την εμπειρία τους.
Κανείς όμως δεν μπορούσε να φανταστεί ότι σε λίγα χρόνια ο πόλεμος θα ανέτρεπε τα πάντα.
Οι βομβαρδισμοί, η πείνα και η γερμανική κατοχή δεν θα κατέστρεφαν μόνο χωριά και καλλιέργειες.
Θα δοκίμαζαν και τη σχέση του ανθρώπου με τις μέλισσες.
Σε πολλές περιοχές της Κρήτης, μια κυψέλη δεν θα ήταν πλέον μόνο πηγή μελιού.
Θα γινόταν πηγή ζωής.
Συνεχίζεται
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Τα σχόλια των αναγνωστών δεν δεσμεύουν το Blog, δεν αντικατοπτρίζουν τις θέσεις του και ενδεχομένως εκφράζουν μόνο αυτούς που τα γράφουν...