Το τέλος μιας Βασίλισσας μέλισσας…

Μια αναδρομή στο μακρινό 2008, στο πρώτο μου μελίσσι, και στο μάθημα ζωής που μου έδωσε η απώλεια της πρώτης μου «μάνας».

Το τέλος μιας βασίλισσας μέλισσας είναι πάντα μια στιγμή βαθιάς σιωπής και συγκίνησης για κάθε μελισσοκόμο, καθώς σηματοδοτεί το κλείσιμο ενός σπουδαίου κύκλου ζωής στην κυψέλη. Για μένα, η στιγμή αυτή όταν ήρθε, έφερε μαζί της μια πλημμύρα από αναμνήσεις. Το μυαλό μου γύρισε στο μακρινό 2008. Ήταν η χρονιά που μπήκα για πρώτη φορά στον μαγικό κόσμο της μελισσοκομίας αυτή την φορά για να γίνω επαγγελματίας μελισσοκόμος, και το μελίσσι εκείνο –το νούμερο 1– έμελλε να γίνει η πιο αγαπημένη μου κυψέλη, χάρη σε μια μοναδική, βασίλισσα.

Το μαύλισμα του σμήνους: Μια ξεχασμένη μελισσοκομική μέθοδος

Το μελίσσι αυτό μου το είχε χαρίσει ένας παππούς, παλαιός μελισσοκόμος, που είχε πιάσει τον αφεσμό (σμήνος μελισσών) στην κληματαριά του, στις 25 Απριλίου του 2008, ανήμερα της Μεγάλης Παρασκευής.

Ο παππούς το είχε βάλει προσωρινά σε ένα παλιό, ξύλινο κουτί από ρέγκες. Όταν πήγα να το πάρω, απόρησα πώς στο καλό κατάφερε να το περιορίσει εκεί μέσα και τον ρώτησα. Πολύ φυσιολογικά και με απόλυτη άνεση μου απάντησε: «Το μαύλισα και μπήκε...».

Για όσους δεν γνωρίζουν την ορολογία των παλιών, μαύλισμα έλεγαν το κάλεσμα των ζωντανών τους, όπως όταν έκραζαν τις κότες ή άλλα ζώα για να τα ταΐσουν. Στην παραδοσιακή μελισσοκομία, οι παλιοί καλούσαν τα μελίσσια να μπουν στα κουβέλια (παραδοσιακές κυψέλες) κάνοντας έναν παρατεταμένο ήχο με τα χείλη: «μπρρρρρρρρρρρρρρ…». Θυμάμαι αμυδρά, όταν ήμουν πολύ μικρός στο χωριό, μια γριούλα που είχε ένα κουβέλι στο κεφάλι της και μαύλαγε ένα σμήνος που είχε καθίσει σε μια αμυγδαλιά, προσπαθώντας να το οδηγήσει μέσα. 

Η μεταφορά και η εγκατάσταση στη νέα κυψέλη

Όταν ο μπάρμπα Σωτήρης με ειδοποίησε να πάρω το σμήνος, δεν είχε φέξει ακόμα. Αναγκάστηκα να τυλίξω το κουτί με ένα σεντόνι για ασφάλεια. Το ξύλινο κιβώτιο ήταν γεμάτο τρύπες από παντού και χωρίς καθόλου πρόσοψη. Έτσι, το φόρτωσα προσεκτικά στο αμάξι.

Στην αποθήκη του κτήματός μου είχα μερικές άδειες κυψέλες. Όπως σας έχω ξαναπεί, από πολύ μικρός «ταλαιπωριόμουν» με την αγάπη μου για τα μελίσσια. Ο παππούς το γνώριζε αυτό και γι' αυτό επέλεξε να μου το χαρίσει.

Το συγκεκριμένο ήταν ένα μικρούλι σμήνος με νεαρή βασίλισσα μέλισσα – προφανώς κάποιο δευτεροπούλι ή τριτοπούλι. Η χρονιά εκείνη, το μακρινό 2008, ήταν πολύ φτωχή τόσο σε παραγωγή μελιού όσο και σε σμηνουργίες. Εγκατέστησα το σμήνος σε μια κυψέλη που δεν είχε καθόλου χτισμένες κηρήθρες, παρά μόνο άδεια μελισσοκομικά πλαίσια με σύρματα. Άφησα το μελισσάκι εκεί να ηρεμήσει κι έφυγα.

Το «Νούμερο 1» και η μάχη με τους εχθρούς του μελισσιού

Μετά από μερικές ημέρες σκέφτηκα ότι δεν γινόταν να πηγαίνω στο μελισσοκομείο και να περιποιούμαι μόνο μία κυψέλη, οπότε αγόρασα 4 ακόμα μικρές παραφυάδες (μικρά μελίσσια) από τον φίλο μου τον Στέλιο. Παρά την παρέα, το μελίσσι του παππού παρέμενε πάντα το μεγάλο μου αδυναμία.

Ξεκίνησα να τα βοηθώ όλα με τακτική διέγερση (τάισμα με σιρόπι) και σύντομα άρχισαν να αναπτύσσονται σταθερά. Το «Νούμερο 1», επειδή μεταφέρθηκε έκτακτα χωρίς έτοιμες κηρήθρες, αναγκάστηκε να χτίσει τα κεριά του εντελώς από το μηδέν. Οι εργάτριες έκαναν καταπληκτική δουλειά: έχτισαν πανέμορφες, ομοιόμορφες εργατικές κηρήθρες πάνω στα άδεια συρματωμένα πλαίσια που τους είχα δώσει, κι έτσι τις άφησα ανέπαφες.

Το μελίσσι αυτό πήρε δικαιωματικά το νούμερο 1, καθώς τότε δεν είχα άλλη ενεργή κυψέλη. Τα τελευταία τρία μελίσσια μου είχαν χαθεί το προηγούμενο καλοκαίρι, αφήνοντάς μου τις κυψέλες άδειες. Δεν κατάφεραν να αντέξουν τις καταστροφικές επιδρομές από τους σκούρκους (σερσέγκια). Μετά από εκείνο το πάθημα, βάζω πάντα στις εισόδους των κυψελών μεταλλικά πορτάκια (εισόδους ασφαλείας) και ησύχασα οριστικά από τις σφήκες και τα σερσέγκια.

Όπως ανέφερα, το 2008 αποδείχθηκε μια πολύ κακή μελισσοκομική χρονιά. Η παρατεταμένη ξηρασία και η ασυνήθιστη για την εποχή ζέστη ανάγκασαν τα φυτά να ανθίσουν πολύ νωρίς την άνοιξη. Το αποτέλεσμα ήταν να «καούν» και να μη δώσουν καθόλου νέκταρ. Δυστυχώς, τη χρονιά εκείνη δεν απέδωσε μελιτοέκκριση ούτε ο έλατος.

Μια σπάνια, κατάμαυρη ράτσα μελισσών

Όσο περνούσε ο καιρός, συνειδητοποιούσα ότι αυτό το μελίσσι ανήκε σε μια ιδιαίτερη και περίεργη φυλή. Η βασίλισσά του ήταν κατάμαυρη, και οι εργάτριές της αισθητά πιο σκούρες από οποιοδήποτε άλλο μελίσσι είχα δει – ακόμα και από αυτά που διατηρώ σήμερα στο μελισσοκομείο μου.

Το κύριο χαρακτηριστικό τους ήταν η απίστευτη εργατικότητα. Μάζευαν σε αφθονία ό,τι κι αν υπήρχε στη φύση:

• Ανθόμελο: Όποτε έβρισκαν νέκταρ, γέμιζαν την κυψέλη. Το 2009, παρόλο που το μελίσσι σμηνούργισε, κατάφερε να μου δώσει 8 πλαίσια ανθόμελο τον Μάιο.
• Μέλι Ελάτου: Στα μελιτώματα έκανε θαύματα. Το 2009 μου έδωσε 15 πλαίσια έλατο, ενώ το 2010 η κυψέλη έγινε τριώροφη και τρύγησα 21 πλαίσια κατακόκκινο ελατόμελο, σε μια χρονιά που δεν υπήρχε καθόλου ανθόμελο.
• Γύρη & Πρόπολη: Η συλλογή γύρης ήταν υπερβολική. Γέμιζε τα πλαίσια τόσο πολύ που χρειαζόταν να κάνω ξεμπλοκάρισμα της γονιμοποιημένης μάνας, παίρνοντας πλαίσια με γύρη για να τα δώσω σε αδύναμα μελίσσια. Όσο για την πρόπολη, το μελίσσι σφράγιζε τα πάντα. Στην επιθεώρηση, τα γάντια μου κολλούσαν για ώρες και τα πλαίσια ξεκολλούσαν με μεγάλη δυσκολία από την πολλή πρόπολη.

Το πιο εντυπωσιακό; Ήταν ένα υπερβολικά ήρεμο μελίσσι. Δεν χρειαζόταν καν καπνιστήρι, ενώ δεν ανέβαζε ποτέ τον γόνο σε ακραία επίπεδα, όπως άλλα μεγάλα μελίσσια του μελισσοκομείου μου.

Η κληρονομιά και το μυστικό της

Από αυτό το υπέροχο μελίσσι κατάφερα να «κόψω» 4 παραφυάδες. Καμία από τις νέες βασίλισσες δεν κληρονόμησε το κατάμαυρο χρώμα της μητέρας τους. Επίσης, μόνο οι δύο από τις τέσσερις κράτησαν τα ίδια ακριβώς ποιοτικά χαρακτηριστικά στη συγκομιδή (πολλά μέλια, αποθέματα γύρης και έντονη συλλογή πρόπολης).

Ψάχνοντας να λύσω το μυστήριο, συζήτησα με έναν έμπειρο, επαγγελματία μελισσοκόμο. Όταν του περιέγραψα τη συμπεριφορά και το χρώμα, η απάντησή του έριξε φως στην ιστορία: Μου αποκάλυψε ότι πριν από μερικά χρόνια, ένας καλόγερος μελισσοκόμος είχε εισάγει στην περιοχή μερικές Καυκάσιες βασίλισσες (Apis mellifera caucasia).

Από εκείνον τον μοναχό αγόρασαν σμήνη αρκετοί ντόπιοι, γοητευμένοι από την εργατικότητα και την ηρεμία τους. Έτσι, η γενετική της καυκάσιας ράτσας απλώθηκε σταδιακά στην περιοχή, φτάνοντας τελικά, μέσα από ένα τυχαίο σμήνος στην κληματαριά του παππού, μέχρι το δικό μου μελισσοκομείο. Τουλάχιστον έτσι μου είπε αυτός, χωρίς να είναι απόλυτα βέβαιο πως ήταν και το σωστό.

Το σοκ της ορφανιάς μέσα στο χειμώνα

Μια επιθεώρηση, όμως, στις 9 Φεβρουαρίου του 2011, έγραψε τον ξαφνικό επίλογο. Με το που σήκωσα το καπάκι της κυψέλης με τσάκισε κρύος ιδρώτας. Το μελίσσι έβγαζε έναν έντονο, παρατεταμένο θρήνο. Αυτό το χαρακτηριστικό, νευρικό βουητό των εργατριών δεν άφηνε περιθώρια για παρερμηνείες: το αγαπημένο μου μελίσσι ήταν πλέον ορφανό.

Η κατάσταση ήταν κρίμιση λόγω της εποχής. Από τα 4 μελίσσια της ίδιας ράτσας που κρατώ στο μελισσοκομείο, δεν είχα τη δυνατότητα να αφαιρέσω ανοιχτό γόνο για να τους τον δώσω να μεγαλώσουν νέα μάνα, καθώς δεν ήταν ακόμη αρκετά δυνατά μέσα στο καταχείμωνο. Για να σώσω το μελίσσι από την καταστροφή, αναγκάστηκα να κάνω εισαγωγή πλαισίου με γόνο από μια άλλη, δυνατή κυψέλη μου με Ιταλίδα βασίλισσα (Apis mellifera ligustica).

Από ερασιτέχνης, επαγγελματίας μελισσοκόμος

Η μαύρη βασίλισσά μου έζησε συνολικά 3 χρόνια. Μπορεί για κάποιους να φαίνεται λίγο, αλλά ήταν ένα μοναδικό ζωντανό. Από εκείνα τα σπάνια μελίσσια που σε κάνουν να γεμίζεις χαρά κάθε φορά που φοράς τη μελισσοκομική μάσκα και ανοίγεις την κυψέλη.

Το κυριότερο; Αυτή η βασίλισσα άλλαξε την πορεία της ζωής μου. Η απόκτησή της, η παραγωγικότητά της και η μαγεία που εξέπεμπε η κυψέλη της έγιναν η αιτία για να πάρω τη μεγάλη απόφαση και να γίνω επαγγελματίας μελισσοκόμος.

Ο επίλογος μιας άξιας μάνας

Αυτό ήταν, λοιπόν, το τέλος της αγαπημένης μου Βασίλισσας. Μιας μάνας που τίμησε στο έπακρο τον ρόλο και τον τίτλο της μέσα στο μελίσσι. Τώρα, κάθε φορά που επισκέπτομαι το μελισσοκομείο, η ψυχή μου βαραίνει όταν το βλέμμα μου πέφτει πάνω στην κυψέλη της.

Ευτυχώς, όμως, η απώλεια μετριάζεται από την ελπίδα. Έχω κρατήσει τις κόρες της. Και ξέρω καλά ότι μέσα από αυτές, το έργο και η ιστορία της άξιας βασίλισσάς μου θα συνεχίσουν να ζουν και να αναπτύσσονται, αφού κουβαλούν στα σωθικά τους τα ίδια πολύτιμα, εργατικά γονίδια.

MELISSOCOSMOS - Ελάτε να γνωρίσουμε μαζί τον μαγικό κόσμο των μελισσών!